System chowu i hodowli szynszyli

Utrzymanie klatkowe i warunki zoohigieniczne na fermie:

W warunkach klimatycznych Polski, cechujących się znacznymi wahaniami temperatury i wilgotności, chów szynszyli prowadzi się w pomieszczeniach zamkniętych. Pomieszczenia te powinny być suche, z naturalnym dostępem światła, dobrą wentylacją, oraz urządzeniami do regulowania temperatury i wilgotności.

Szynszyle utrzymywane są w klatkach z siatki podwójnie ocynkowanej o wymiarach oczek 1,9 x 1,9. Najczęściej stosuje się klatki pojedyncze lub zespolone podwójne
o następujących wymiarach jednej klatki:

- długość 40 cm

- szerokość ok. 50 cm

- wysokość 34 cm

Celem umożliwienia korzystania z kąpieli pyłowej w każdej klatce znajduje się specjalne naczynie z pyłem kąpielowym. Kąpielisko to może mieć różne kształty i  w zależności od konstrukcji klatki  najczęściej spotyka się wanienki kąpielowe umieszczone między klatkami, wysuwane podczas kąpieli lub wanienki obrotowe z sitem do przesiewania pyłu kąpielowego po każdym kąpaniu. Kąpiel pyłową z zasady stosuje się trzy razu w tygodniu przez ok. 20 minut.

Szynszyle utrzymywane są obecnie w systemie poligamicznym polegającym na tym, że na każde 4 – 6 samic przypada jeden samiec. Samice umieszczone są w oddzielnych klatkach połączonych między sobą za pomocą korytarza. Nie mają one możliwości wejścia do korytarza, gdyż na szyjach mają założone specjalne plastikowe kryzy o średnicy nieznacznie przekraczającej średnicę wejść do korytarza. Samiec natomiast nie posiada własnej klatki i korytarzem połączeniowym może się przemieszczać między samicami.

Klatki ustawia się z reguły systemem bateryjnym w 4 lub 5 piętrach. Na czas wykotów do klatek wkładane są szuflady wymoszczone wiórami (przeważnie bukowymi), przy czym, niektórzy hodowcy utrzymują zwierzęta cały czas na wiórach, wymieniając je co tydzień.

Spośród czynników klimatycznych, o które winien zadbać hodowca w pierwszej kolejności wymienić należy wentylacją, albowiem szynszyle wymagają ciągłego dopływu świeżego powietrza i usuwania powstającego amoniaku. Jest to istotne to zarówno ze względu na zdrowie szynszyli (podrażnienia spojówek, błon śluzowych górnych dróg oddechowych, łatwiejsze zapadanie na różnego typu schorzenia zakaźne), jak też zapobieganie zażółceniu białego pasa brzusznego. Należy jednak zaznaczyć, że szynszyle nie tolerują przeciągów, a za optymalną prędkość ruchu powietrza przyjmuje się wartości w przedziale od 0,2 do 0,3 m/s. Większe prędkości ruchu powietrza mają wpływ niekorzystny, głównie z powodu szybkiego wychładzania zwierząt.

 Kolejny bardzo istotny czynnik mikroklimatu pomieszczeń stanowi odpowiednia temperatura. Samice stada podstawowego, wymagają do prawidłowego odchowu młodych temperatury w przedziale 16-24º C ( jednak nie więcej niż 25º C), natomiast młodzieży odchowywanej na skóry wystarcza temperatura w przedziale 8-14º, a nawet jest ona wskazana ze względu na stymulujące działanie niższych temperatur na dojrzewanie okrywy włosowej. Te zróżnicowane wymagania temperaturowe różnych grup zwierząt powodują, że optymalnym rozwiązaniem organizacyjnym są osobne pomieszczenia dla stada rodzicielskiego i młodzieży.

Z temperaturą bezpośrednio związana jest wilgotność względna powietrza, będąca również istotnym czynnikiem wpływającym zarówno na zdrowotność zwierząt, jak i na jakość okrywy włosowej. W pomieszczeniach dla szynszyli wilgotność względna powietrza winna się mieścić w granicach 60-70%, przy czym może być nawet niższe wartości, dochodzące do 50%.

 

Fizjologia rozrodu
 

       Mimo, że samice zachowują zdolność do rozpłodu nawet do 12 roku życia, szynszyle należą do gryzoni niskoplennych. Z widocznych przeciętnie 16 pęcherzyków jajnikowych w fazie rujowej dojrzewa średnio tylko 4 z nich, tak więc można uzyskać 4 sztuki potomstwa w miocie. W praktyce fermowej rzadko to się zdarza, a jeśli nastąpi to często samica ma kłopoty z wykarmieniem tej liczby potomstwa. W miocie występuje przeważnie 1 – 3 młodych. Rozkład liczebności miotów jest następujący: 47,2% samic rodzi 1 młode; 29,7 % dwoje, a pozostałe 23,1% trzy i więcej. Proporcje płci wykazują przewagę osobników męskich w stosunku do żeńskich. Najczęściej obserwuje się: ♂♂ - 119 do ♀♀ - 100.

Na polskich fermach hodowlanych średnia odchowanego potomstwa z jednego miotu wynosi około 1,7 sztuki. Przyjmuje się, że jeżeli na fermie od samicy odchowuje się
w ciągu roku średnio około 3 lub więcej sztuk potomstwa, to wynik taki uznać należy za dobry. Nie oznacza to jednak, że osiągnięto już maksimum, albowiem jak wykazały przeprowadzone niedawno badania, rozstęp liczebności miotu u szynszyli wynosi od 1 do 5 sztuk, a  maksymalna jego wartość może być przyjęta jako wskaźnik płodności potencjalnej. Wysoka plenność potencjalna wynosząca 5 sztuk utrzymuje się do 5 miotu włącznie, w przedziale od 6 do 8 miotu jest już o 20% mniejsza, a w przedziale od
9 do 12 miotu o 40% w stosunku do początkowej.

Samce zachowują zdolność rozpłodową przez cały rok, ich możliwości zależą w dużej mierze od uwarunkowań genetycznych, jak i od kondycji. Niewskazane jest  nadmierne otłuszczenie samców samic. W trakcie kopulacji samiec wprowadza do narządów rodnych samicy około  0,04 ml nasienia o zawartości 130 mln. Plemników.

Dojrzałość płciowa

Samice szynszyli osiągają dojrzałość płciową w wieku około 6 miesięcy. Zaleca się  jednak  kojarzenie zwierząt nieco starszych – kiedy  osiągną pełną dojrzałość somatyczną, nie później jednak niż 9 – 12 miesięcznych.  Aktywność  płciowa samic dochodzi nawet do 12 roku życia, przy czym ze względu na obniżającą się od 7 wykotu plenność w hodowli najbardziej opłacalnym wariantem jest utrzymywanie samicy do 8 – 9 wykotu, tj. średnio do wieku ok.5 lat.  Samce używane są do rozpłodu w nieco wyższym wieku, najczęściej  10 – 12 miesięczne

Cykl płciowy

Długość cyklu płciowego u samic nie jest regularna. Ruja pojawia się co 28 – 50 dni (najczęściej co 41 dni). Szynszyle są zwierzętami poliestralnymi, jednak  zaznacza się
u nich pewna sezonowość – wzmożona aktywność w miesiącach grudzień – maj (długość cyklu średnio 41 dni z odchyleniami od 29 do 54 dni), obniżona od czerwca do listopada (długość cyklu średnio 68 dni z wahaniami od 36 nawet do 150 dni). Analiza rozkładu częstotliwości kojarzeń i wykotów w ciągu roku wskazała na zachodzenie zmian w rytmie rozrodczym tego gatunku. Wyraźna sezonowość wykotów uległa pewnej modyfikacji. Obserwuje się jednak pewne różnice w częstotliwości kojarzeń w różnych okresach - więcej obserwuje się od przełomu października i listopada aż do czerwca, przy czym najwyższa częstotliwość kojarzeń występuje między listopadem a styczniem.  W  lutym obserwuje się około 8% kojarzeń,  natomiast  między marcem a czerwcem występuje ponowny wzrost ich częstotliwości.  Modyfikację okresu reprodukcyjnego widać bardzo wyraźnie na krzywej ilustrującej rozkład częstotliwości wykotów w poszczególnych miesiącach. wzmożone wykoty, kiedy ich częstotliwość nie spada poniżej 8% obserwuje się poczynając od początku marca do końca września. Zarysowują się tu dwa wyraźne szczyty:  pierwszy   między marcem a majem;  drugi miedzy lipcem a wrześniem, jednak w czerwcu  spadek liczby wykotów nie jest zbyt gwałtowny, a już w lipcu obserwuje się zdecydowany wzrost tego wskaźnika. Na częstotliwość pojawiania się rui niebagatelny wpływ mają warunki utrzymania – głównie długość dnia świetlnego.

Ciąża u samic szynszyli nie hamuje rozwoju i wzrostu pęcherzyków jajnikowych, które po porodzie szybko dojrzewają. Samica w związku z tym może być pokryta bezpośrednio po porodzie – 8 – 24 godziny. Dzięki temu można uzyskać trzy wykoty rocznie od samicy.

Długość poszczególnych faz cyklu płciowego jest u szynszyli następująca:

1.      Okres rui (2.36 dni z wahaniami 1-5 dni)

2.      Okres porujowy (2.2 dni z wahaniami 1-4 dni)

3.      Okres międzyrujowy (34.82 dni z wahaniami 29-41 dni)

4.  Okres przedrujowy (1.8 dni z wahaniami od kilku godzin do 3 dni)

Jak już wspomniano wcześniej, w zależności od systemu utrzymania zwierząt samiec łączony jest z jedną do sześciu samicami. Samice nie mają dostępu do siebie, ich klatki połączone są jedynie korytarzem wyposażonym w zamykane otwory o średnicy mniejszej niż średnica kryzy (kołnierzyka) na szyi samicy.

Do kopulacji dochodzi, gdy samica jest w rui (sygnalizuje to wydając odpowiednie dźwięki – podobne do gruchania gołębi). Kopulacja trwa kilka sekund i przeważnie bywa kilkakrotnie powtarzana. Po kopulacji można zaobserwować otwarte ujście pochwy otoczone mokrymi włosami, kępki wyskubanych włosów na dnie klatki, oraz wydalony
z pochwy czop (1,5 cm dł.). Skuteczność krycia można sprawdzić laboratoryjnie, chociaż w praktyce metoda ta nie jest stosowana. Ciąża u szynszyli trwa średnio 111 dni
( z wahaniami 105 – 117 dni). W pierwszych dniach obserwujemy spadek masy ciała samicy, a następnie zaczyna ona stopniowo przybywać na wadze. Rozwój płodu nie jest równomierny – najszybszy w końcowym okresie ciąży. Po ok. dwóch miesiącach od krycia można już palpacyjnie stwierdzić obecność płodów. Ciąża objawia się zwiększonym apetytem – szczególnie w końcowym jej okresie, zmniejszoną ruchliwością samicy, powiększonymi i zaczerwienionymi sutkami. Również po zachowaniu samca (częste przebywanie przy samicy i zwiększone nią zainteresowanie) można poznać, że zbliża się poród.

Poród odbywa się najczęściej w godzinach rannych (6 – 11); może trwać kilka minut, ale też (szczególnie, gdy zakłóci go jakiś czynnik stresujący) może się przedłużyć do godziny lub dłużej – samica może zrobić przerwę w trakcie porodu. Podczas porodu samica pomaga sobie zębami i przednimi łapkami, po porodzie zjada łożysko. Samice szynszyli wykazują instynkt macierzyński, objawiający się podejmowaniem czynności opiekuńczo pielęgnacyjnych w stosunku do noworodków. Młode rodzą się zupełnie owłosione, z otwartymi oczami, ich masa ciała waha się od 30 do 70 g. Po urodzeniu szynszyle od razu mogą się poruszać, często są nawet bardzo ruchliwe i „ ciekawe świata”. Okres karmienia młodych trwa 45 – 60 dni. Skład mleka szynszyli: białko: 6,4 – 8% ; tłuszcz: 15,6 – 10,8% ; cukier:1,7%



Informacje
Zapraszamy do zakładki "Informator" w której znajdą Państwo informacje na temat naszego czasopisma.
Zobacz w galerii:
Warsztaty dla Hodowców